چرا سنگهای قیمتی و نیمه قیمتی ایران جایگاه واقعی خود را ندارند
آثار به دست آمده از اکتشافات باستان‌شناسی گویای این مطلب است که ورود سنگ‌های قیمتی به زندگی آدمی تقریبا به 6 هزار سال پیش برمی‌گردد. نشانه‌های تاریخی هم نشان می‌دهند که اولین کاربرد سنگ‌های قیمتی در زندگی بشر، مصارف زینتی بوده است. در این میان، ایرانیان از اولین اقوامی بودند که با استفاده از کانی‌های موجود در طبیعت و تغییر شکل دادن آنها، علم گوهرشناسی را پایه‌گذاری کردند. دانشمندانی مانند ابوریحان بیرونی، شیخ احمد صفاوی و جابر ابن حیان طوسی، به عنوان پایه‌گذاران علم جواهرشناسی در جهان شناخته می‌شوند. در آن دوره در کنار علم گوهرشناسی، مشاغل متنوع و بازار پررونقی هم در زمینه تجارت سنگ‌های قیمتی در ایران برقرار بود، به طوری که اکتشاف، حجاری و تراش، تجارت و خرید و فروش و آموزش علم گوهرشناسی، زمینه‌های اشتغال بسیاری از مردم کشورمان را فراهم ‌کرده بود. بعدها با ترجمه کتاب‌های گوهرشناسی مسلمانان در مغرب زمین، زمینه‌ آشنایی غربی‌ها با این علم فراهم گردید. اما متأسفانه امروز شاهد هستیم که ایران به عنوان مهد علم جواهرشناسی جهان و علیرغم داشتن منابع غنی کانی‌های قیمتی و نیمه قیمتی، یکی از بزرگ‌ترین واردکنندگان جواهر و سنگ‌های قیمتی در جهان محسوب می‌شود. تجارت سنگ‌های قیمتی در سده گذشته از چنان گستردگی در جهان برخوردار شده که اقتصاد شماری از کشورها را تحت تأثیر مستقیم خود قرار داده است. در حال حاضر تایلند در زمینه تجارت سنگ‌های رنگی از جمله پیش‌روترین کشورها بوده و لقب عروس سنگ‌های قیمتی جهان را کسب کرده است. در همین راستا، شهرهای چانتاگوری تایلند به دلیل وجود بورس سنگ‌های یاقوت، آنتروپ بلژیک به دلیل وجود بورس الماس و بورس بزرگ سنگ‌های قیمتی ایدرواشتاین آلمان، از شهرت جهانی برخوردارند. ایران نیز دارای یکی از معروف‌ترین معادن فیروزه جهان است، به طوری که معیار تعیین کیفیت فیروزه در جهان، "فیروزه نیشابور" می‌باشد. جالب آن که از اصطلاح Persian Quality در این زمینه استفاده می‌شود. اما متأسفانه با وجود پتانسیل‌های قابل توجه از جمله وجود ذخایر قابل توجه سنگ‌های قیمتی، این بخش تاکنون نتوانسته سهم تعریف شده‌ای در اقتصاد کشور برای خود کسب کند.
جغرافیای سنگ‌های قیمتی
استان‌های قم، خراسان، کرمان، همدان، اصفهان، سمنان و کردستان از مهم‌ترین مناطق دارای معادن سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی در کشورمان به شمار می‌روند. متأسفانه اکتشاف و بهره‌برداری معادن سنگ‌های قیمتی در کشور، متولی مشخصی ندارد. حتی اطلاعات معادنی که مورد شناسایی و حتی استخراج قرار می‌گیرند، ناکافی است
ذخایر معدنی سنگ‌های قیمتی کشور بیشتر سنگ‌های نیمه قیمتی هستند،: فیروزه، عقیق، روزکوارتز، آمیتیست، آندوزیت، تیانیت، کریزکلات،‌ وارازیت، دُر، باباقوری، چشم گربه‌ای، چشم ببری،‌ جاسپر، گارنت و اپیدوت از انواع سنگ‌های نیمه قیمتی موجود در ایران می‌باشند. ، از میان معادن ثبت شده کشور، معدن عقیق قم و معادن فیروزه نیشابور، از اهمیت بسیاری برخوردارند. معدن عقیق قم از سال 82 راه‌اندازی شده. در میان معادن فیروزه نیشابور هم تنها از یک معدن بهره‌برداری می‌شود.
ضرورت تدوین برنامه جامع ‌
فقدان قوانین و تعرفه‌های مشخص، ‌عدم سرمایه‌گذاری دولت بر روی معادن و مراکز تراش‌دهنده، پردازش و سازنده جواهرات، نبود قوانین حمایتی، کمبود مؤسسات آموزشی و پژوهشی خاص این صنعت، عدم شناخت مسئولین ونوع نگاه آنها به این مقوله به عنوان یک کالای لوکس و زینتی ، عدم شناسایی دقیق معادن کشور به همراه کاستی‌هایی چون فقدان بورس و بازار سنگ‌های قیمتی، نبود تکنولوژی‌های نوین و نیروی کار متخصص، از مهم‌ترین مشکلات فعالیت در حوزه صنعت سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی در ایران هستند
ارزش افزوده‌ای که از توسعه بخش سنگ‌های قیمتی نصیب اقتصاد کشور می‌شود، به نسبت هزینه‌های آن در مقایسه با دیگر بخش‌های حجیم صنعت و معدن مانند فولاد، آهن، سنگ‌‌های ساختمانی و غیره، بسیار بیشتر است. ضمن این که با کشف خواص و کاربردهای ویژه سنگ‌های قیمتی در دیگر صنایع، شاهد استفاده بیشتر آنها در صنایع حساس و نانوتکنولوژی‌ها نظیر الکترونیک، هادی‌ها و نیمه هادی‌ها، لیزر، اپتیک و ... هستیم. اما متأسفانه فقدان نگاه علمی و کاربردی به این صنعت نوین، موجب مهجور ماندن صنعت سنگ‌های قیمتی به ویژه جواهرسازی در کشور شده است. این شرایط علاوه بر این که ارز فراوانی جهت واردات محصولات فراوری شده از سنگ‌های قیمتی به کشور تحمیل می‌کند، فرصت‌های اشتغال‌زایی بسیاری را که در صورت رونق این صنعت فراهم می‌شد، از کشور گرفته است. باید نگاه مسؤولان به مقوله سنگ‌های قیمتی تغییر کند، چرا که سالانه حدود 600 میلیارد دلار گردش نقدینگی بازار سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی در جهان است و کشورمان با توجه به پتانسیل‌های بسیاری که در این زمینه دارد، می‌تواند سهم قابل توجهی از این بازار را از آن خود کند. کشور هندوستان با یک برنامه 5 ساله، صادرات سنگ‌های قیمتی خود را از 800 میلیون دلار به 20 میلیارد دلار افزایش داده است.
در حال حاضر هندوستان با کسب سالانه 20 میلیارد دلار از محل صادرات سنگ‌های قیمتی و نیمه قیمتی، از این لحاظ مقام اول را در جهان دارد. عربستان نیز با واردات سالانه بیش از 600 تن انواع جواهرات و سنگ‌های قیمتی، بزرگ‌ترین واردکننده طلا و جواهرات در سطح جهان می‌باشد. در مقابل، ایتالیا با صادرات حدود 600 تا 700 تن طلا و جواهرات در سال، بزرگ‌ترین صادرکننده طلا در جهان به حساب می‌آید.. لذا می‌تواند بخش زیادی از نیروی انسانی جوان و جویای کار کشور را وارد عرصه اشتغال کرده و چرخ‌های صنعت کشور را به حرکت درآورد.”